Herken je dat onbestemde gevoel dat je krijgt als iemand iets zegt wat je raakt? Er gebeurt iets vanbinnen, maar je kunt er de vinger niet op leggen. Je reageert op de ander, maar dat maakt het vaak niet beter. En voor je het weet zit je weer midden in een conflict, in precies dezelfde situatie en met precies datzelfde nare gevoel.

Bijvoorbeeld:

  • Je vriendin heeft even geen tijd om af te spreken en je voelt je afgewezen.
  • Je stuurt iemand een appje, maar je krijgt niet direct antwoord terwijl je ziet dat het wel gelezen is. Je vraagt je af of je iets verkeerd hebt gedaan.
  • Je collega kijkt op een bepaalde manier naar je en je denkt dat hij boos op je is.
  • Je partner luistert niet goed naar je en je voelt je niet gehoor en vraagt je af of hij/ zij nog wel van je houdt.

 

Overdrachtsgevoelens

In de psychologie spreken we in zo’n situatie van overdrachtsgevoelens. Bij overdracht projecteer je gevoelens, verwachtingen en ervaringen uit het verleden op een situatie die je nu meemaakt. Er is dus sprake van iets in het hier-en-nu dat je onbewust doet denken aan een situatie uit het verleden. Dit kan bijvoorbeeld een ervaring zijn uit het gezin waarin je bent opgegroeid of een andere situatie die je hebt meegemaakt.

Overdrachtsgevoelens kunnen ook worden opgeroepen door gelijkenissen in een persoon. Iemand die je nu ontmoet kan je doen denken aan je ouders of opvoeders, familieleden of bijvoorbeeld een leerkracht. Hierdoor ervaar je opnieuw emoties uit je kindertijd en projecteer je die op de huidige situatie.

Deze gevoelens kunnen zowel positief zijn, zoals liefde, als negatief, zoals haat of angst. De gevoelens uit je kindertijd worden als het ware herhaald en in volle hevigheid in het hier-en-nu beleefd.

Wanneer er sprake is van overdracht, zijn de gevoelens vaak intenser en passen ze niet helemaal bij de actuele situatie. Toch spelen ze daarin een duidelijke rol. Achteraf kun je het gevoel hebben dat het je is overkomen: je reageerde op een heftige manier, maar wilde dat eigenlijk niet. Je schoot uit je slof of reageerde boos of teleurgesteld. Daarna houd je een naar gevoel over en kun je het niet goed plaatsen.

Ook mensen in je omgeving merken soms dat je reactie heftiger is dan de situatie vraagt. In zo’n geval reageer je als het ware vanuit het kind dat je ooit was. Je voelt je gekwetst, afgewezen, niet gezien of niet geliefd.

 

Wat kun je doen met overdrachtsgevoelens?

Overdrachtsgevoelens kun je niet zomaar uitzetten. Ze ontstaan vaak automatisch en onbewust. Toch kun je er wel anders mee leren omgaan.

Een eerste stap is het leren herkennen van het moment. Merk je dat je reactie heftiger is dan de situatie vraagt? Of dat een gevoel je ineens overspoelt? Dan kan het zijn dat er iets ouds geraakt wordt. Je kunt jezelf dan voorzichtig de vraag stellen: past wat ik nu voel bij wat er gebeurt, of raakt dit aan iets van vroeger?

Wanneer je merkt dat de emotie oploopt, helpt het om niet meteen te reageren. Juist door even afstand te nemen, voorkom je dat je automatisch handelt vanuit die oude gevoelens. Soms is even pauze nemen al voldoende om het patroon te doorbreken.

Achteraf kun je proberen te onderzoeken waar het gevoel je aan doet denken. Wanneer heb je je eerder zo gevoeld? En aan wie doet deze situatie of persoon je denken? Vaak kom je dan uit bij eerdere ervaringen waarin je je bijvoorbeeld afgewezen, niet gezien of niet gehoord voelde.

Overdrachtsgevoelens kleuren ook hoe je naar de situatie kijkt. Wat je denkt dat er gebeurt, is niet altijd wat er daadwerkelijk gebeurt. Het kan helpen om dit bij jezelf te checken. Weet je zeker dat de ander boos is? Of vul je dit misschien in vanuit een oud gevoel? Soms helpt het om dit voorzichtig te toetsen in contact met de ander.

Het is daarnaast belangrijk om mild te zijn voor jezelf. Deze reacties hebben vaak hun oorsprong in je kindertijd en zijn ooit ontstaan omdat ze ergens voor nodig waren. Het feit dat je ze begint te herkennen, is al een belangrijke stap.

Door hier vaker bij stil te staan, ontstaat er langzaam meer ruimte om anders te reageren. Niet meteen vanuit boosheid of teleurstelling, maar bewuster. En juist in die kleine momenten kan iets nieuws ontstaan.

 

Tot slot

Misschien herken je iets van jezelf in deze situaties. Dat je soms heftiger reageert dan je zou willen, of dat een gevoel je overvalt zonder dat je precies weet waarom.

Besef dan dat dit geen toeval is. Wat je voelt, heeft vaak een geschiedenis. En juist door daar met aandacht bij stil te staan, kun je jezelf stap voor stap beter gaan begrijpen.

Soms lukt dat goed om er zelf mee aan de slag te gaan. Maar soms merk je dat je blijft vastlopen in dezelfde patronen, of dat bepaalde gevoelens steeds terugkeren. Het kan dan helpend zijn om hier samen met iemand naar te kijken.

In een gesprek is er ruimte om stil te staan bij wat er in het hier-en-nu gebeurt, en hoe dat verbonden is met ervaringen uit het verleden. Op een rustige en veilige manier kun je gaan ontdekken waar je reacties vandaan komen en hoe je daar anders mee om kunt gaan.

Herken je jezelf hierin en ben je benieuwd wat dit voor jou betekent?
Dan nodig ik je uit om contact op te nemen voor een gesprek.